Σε αυτή τη σελίδα μπορείτε να βρείτε πληροφορίες για την αμβλυωπία (τεμπέλικο μάτι) καθώς και τη θεραπεία της. Για περισσότερες πληροφορίες ή άλλες πιο εξειδικευμένες ερωτήσεις επικοινωνείστε μαζί μας στο email: This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it. ή στα τηλέφωνα του ιατρείου.

Τι είναι η αμβλυωπία;

Αμβλυωπία χαρακτηρίζεται η μειωμένη οπτική οξύτητα στον έναν ή και στους δύο οφθαλμούς, που επιμένει παρά τη διόρθωση κάθε διαθλαστικής ανωμαλίας (υπερμετρωπίας, αστιγματισμού, μυωπίας) ενώ δεν υπάρχει καμία άλλη οργανική βλάβη. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι το μάτι έχει μειωμένη όραση παρόλο που δεν μπορούμε να βρούμε καμία οργανική πάθηση, ενώ η όραση δεν διορθώνεται ακόμη και αν χορηγήσουμε στο παιδί τα κατάλληλα γυαλιά που χρειάζονται. Η αμβλυωπία αποτελεί το συχνότερο αίτιο απώλειας όρασης στα παιδιά και στους νέους. Ο κόσμος το λέει απλά «τεμπέλικο μάτι». Σε πάρα πολλές περιπτώσεις ούτε οι γονείς, ούτε το ίδιο το παιδί έχουν αντιληφθεί την ύπαρξη της αμβλυωπίας.

Που οφείλεται η αμβλυωπία ;

Οφείλεται σε διαταραχή της ωρίμανσης των νεύρων και συνάψεων του εγκεφάλου που υπηρετούν τη λειτουργία της όρασης. Η αμβλυωπία είναι στην ουσία αποτέλεσμα της μη χρήσης και του «τεμπελιάσματος» του ενός ή και των δύο ματιών. Το οπτικό μας σύστημα (μάτια - εγκέφαλος) είναι ανώριμο κατά τη γέννησή μας και αρχίζει να αναπτύσσεται και να ωριμάζει σταδιακά. Η διαδικασία της ωρίμανσης ολοκληρώνεται στην ηλικία των 8-9 ετών. Μαθαίνουμε να βλέπουμε όπως μαθαίνουμε να μιλάμε και να περπατάμε. Για τον λόγο αυτό πρέπει να εξασφαλίσουμε ότι μέχρι την ηλικία των 8-9 ετών το οπτικό σύστημα λειτουργεί ιδανικά και ότι έχουμε αντιμετωπίσει όλες τις πιθανές αιτίες που μπορούν να σταματήσουν αυτή την ωρίμανση. Δυστυχώς μετά από αυτήν την ηλικία το οπτικό μας σύστημα σταματά να "μαθαίνει" και να προσαρμόζεται, με αποτέλεσμα να μην μπορούμε πλέον να αναστρέψουμε τις όποιες διαταραχές και αυτές να παραμένουν δια βίου.

Όταν λοιπόν η όραση είναι μειωμένη σε έναν οφθαλμό, λόγω υπερμετρωπίας, αστιγματισμού, μυωπίας, καταρράκτη κτλ, ο εγκέφαλος «μαθαίνει» να βλέπει θολά. Εάν η κατάσταση μείνει έτσι μέχρι την ηλικία των 8 ετών, που είναι η ηλικία που ο εγκέφαλος «σταματά» να «μαθαίνει», θα έχουμε για όλη μας τη ζωή ένα «τεμπέλικο μάτι». Αντίθετα αν η κατάσταση αντιμετωπιστεί νωρίς μπορούμε να έχουμε πολύ καλά αποτελέσματα.

Πως διαπιστώνεται η αμβλυωπία;

Σε μερικές περιπτώσεις, όπως αυτές με στραβισμό μεγάλης γωνίας είναι πολύ εύκολο να αντιληφθούν οι γονείς ότι υπάρχει κάποια διαταραχή και να επισκεφτούν τον παιδο-οφθαλμίατρο. Σε άλλες περιπτώσεις, όπως όταν υπάρχουν αμφοτερόπλευρα σημαντικά διαθλαστικά σφάλματα (υπερμετρωπία, μυωπία, αστιγματισμός) τα παιδιά μπορεί να πλησιάζουν πάρα πολύ κοντά σε αντικείμενα για να τα δουν ή ακόμη και να «κλείνουν» τα βλέφαρα αφήνοντας μόνο μια μικρή σχισμή για να εστιάσουν. Τέλος σε κάποιες περιπτώσεις δεν είναι δυνατόν οι γονείς να υποπτευθούν ότι το παιδί τους έχει αμβλυωπία. Γι' αυτό είναι παρά πολύ σημαντικός ο προληπτικός οφθαλμιατρικός έλεγχος των παιδιών ανά τακτά χρονικά διαστήματα. Η επίσκεψη στον οφθαλμίατρο θα εντοπίσει το πρόβλημα με τη διενέργεια των κατάλληλων εξετάσεων.

Πως προλαμβάνεται η αμβλυωπία;

Επειδή όσο μικρότερο είναι το παιδί τόσο καλύτερα και ευκολότερα ανατάσσεται η αμβλυωπία, είναι απαραίτητο οι πρώτες οφθαλμολογικές εξετάσεις να γίνονται στην ηλικία των 1-3 ετών. Η συνεργασία των γονέων του μικρού ασθενούς έχει επίσης μεγάλη σημασία στη θεραπεία της κάλυψης του ματιού. Γι' αυτό η πολλή καλή προετοιμασία του μικρού ασθενή είναι κεφαλαιώδους σημασίας. Αποτυχία στη κάλυψη σημαίνει ότι το ένα μάτι του παιδιού δε θα βλέπει εφ' όρου ζωής.

Τι προκαλεί την αμβλυωπία;

Η αμβλυωπία μπορεί να δημιουργηθεί από :

Στραβισμό. Το παιδί με στραβισμό προτιμά να χρησιμοποιεί μόνο το μάτι που δεν στραβίζει. Η εικόνα που προέρχεται από το μάτι που παρεκκλίνει απωθείται συνεχώς ώστε να αποφεύγεται το φαινόμενο της διπλωπίας, δηλαδή να βλέπει το παιδί τα αντικείμενα διπλά λόγω του στραβισμού. Αυτή η διαδικασία έχει σαν αποτέλεσμα το μάτι που στραβίζει να γίνεται τεμπέλικο.

Αδιόρθωτο διαθλαστικό σφάλμα. Όταν υπάρχει σημαντική διαφορά στον αστιγματισμό, την υπερμετρωπία ή τη μυωπία μεταξύ των δύο ματιών έχουμε ανισομετρωπία. Στην ανισομετρωπία το μάτι με το μεγαλύτερο διαθλαστικό σφάλμα, λόγω της θολής εικόνας που προσλαμβάνει, «ξεχνιέται» από τον εγκέφαλο και «τεμπελιάζει».
Μερικές φορές όταν αμφότερα τα μάτια έχουν πολύ υψηλό αστιγματισμό ή υπερμετρωπία ή μυωπία μπορεί να «τεμπελιάσουν» και τα δύο.

Οπτική στέρηση. Οφείλεται σε παρεμπόδιση της όρασης. Μπορεί να είναι αποτέλεσμα συγγενούς βλεφαρόπτωσης, συγγενούς καταρράκτη, θόλωσης του κερατοειδούς, παραμονής υπερπλαστικού πρωτοπαθούς υαλοειδούς κα.

Πώς αντιμετωπίζουμε την αμβλυωπία;

Για την αντιμετώπιση της αμβλυωπίας πρέπει πρώτα να προσδιοριστεί και να αντιμετωπιστεί η αιτία που την προκάλεσε. Η συνηθέστερη αιτία είναι κάποιο διαθλαστικό σφάλμα (υπερμετρωπία, αστιγματισμός, μυωπία), το οποίο πρέπει να διορθώνεται πλήρως με γυαλιά. Άλλες αιτίες που προκαλούν αμβλυωπία όπως ο καταρράκτης, βλεφαρόπτωση πρέπει να αντιμετωπίζονται όσο δυνατόν νωρίτερα και η θεραπεία τους είναι συνήθως χειρουργική. Τέλος η αντιμετώπιση της αμβλυωπίας λόγω στραβισμού είναι λίγο πιο πολύπλοκη και μπορεί να απαιτεί συνδυασμό μεθόδων όπως γυαλιά, καλύψεις και χειρουργική επέμβαση.

Η αντιμετώπιση του αιτίου δεν σημαίνει ότι αυτόματα ανατάσσεται και η αμβλυωπία, αποτελεί όμως απαραίτητη προϋπόθεση για να ξεκινήσουμε τις προσπάθειες ανάταξης με καλά αποτελέσματα.

Τα γυαλιά θα βοηθήσουν αμέσως ;

Χαρακτηριστικά, τα παιδιά με αμβλυωπία δεν βλέπουν καλύτερα όταν φορέσουν στην αρχή τα γυαλιά, γιατί ο εγκέφαλος έχει μάθει να βλέπει «θολά» λόγω της θολής εικόνας που έστελνε το μάτι. Σταδιακά όμως ο εγκέφαλος αντιλαμβάνεται ότι το μάτι τώρα μπορεί να στείλει καθαρές εικόνες λόγω της διόρθωσης με τα γυαλιά και έτσι και εκείνος ξαναμαθαίνει να βλέπει σωστά και καθαρά. Αυτό όμως γίνεται σταδιακά με την πάροδο του χρόνου.

Πολλές φορές η αντιμετώπιση μόνο με τα γυαλιά αποδίδει μερικώς. Σε αυτή την περίπτωση η θεραπεία απαιτεί είτε την κάλυψη του «καλού» οφθαλμού ώστε να ενθαρρύνουμε τη χρήση του «τεμπέλικου» ματιού, είτε την εναλλάξ κάλυψη και των δύο ματιών. Αυτό γίνεται με ειδικά επιθέματα που κολλούν στον οφθαλμό. Ο χρόνος που πρέπει να γίνεται η κάλυψη καθορίζεται από τον οφθαλμίατρο και μπορεί κυμαίνεται σημαντικά τόσο ως προς την διάρκεια της κάλυψης όσο και ως προς τη
συχνότητά της. Ως γενική αρχή ισχύει ότι όσο μικρότερο είναι το παιδί σε ηλικία, τόσο ευκολότερη και θεαματικότερη είναι η ανάταξη της αμβλυωπίας. Πρακτικά μετά
την ηλικία των 8-9 ετών δεν είναι δυνατή η ανάταξη της. Θα πρέπει πάντα να λαμβάνουμε υπόψη την «ψυχική» επιβάρυνση που προκαλεί η κάλυψη στο παιδί καθώς και το γεγονός ότι τα περισσότερα παιδιά αντιδρούν στην κάλυψη αφού τα αναγκάζουμε να βλέπουν με έναν οφθαλμό και μάλιστα με αυτόν που δεν έχει καλή οπτική οξύτητα.

Το σημαντικότερο είναι ότι θα πρέπει να κατανοήσουν οι γονείς τη σπουδαιότητα και αναγκαιότητα της κάλυψης. Αποτυχία της κάλυψης θα σημάνει ότι το μάτι θα παραμείνει αμβλυωπικό εφόρου ζωής. Οι γονείς θα πρέπει να «επιβάλλουν» στο παιδί την κάλυψη, καθώς είναι λογικό αυτό να αντιδρά στο κλείσιμο του ενός ματιού.

Σε μερικές περιπτώσεις αντί της κάλυψης εξαναγκάζουμε τον «καλό οφθαλμό» να βλέπει θολά με τη χρήση κολλυρίων. Έτσι το «τεμπέλικο μάτι» εξαναγκάζεται να βλέπει και να εξασκείται.

Μπορεί η χειρουργική επέμβαση για το στραβισμό να διορθώσει την αμβλυωπία;

Η επέμβαση για το στραβισμό επεμβαίνει στους μύες που κινούν το μάτι και έχει σαν σκοπό να ευθυγραμμίσει τα δύο μάτια. Από μόνη της δεν αντιμετωπίζει την αμβλυωπία. Τα παιδιά με στραβισμική αμβλυωπία εξακολουθούν να χρειάζονται παρακολούθηση και θεραπεία για την αμβλυωπία και συνήθως αυτό γίνεται πριν να αποφασίσει κανείς την χειρουργική αποκατάσταση του στραβισμού.

Τι γίνεται αν η θεραπεία της αμβλυωπίας αποτύχει;

Σε μερικές περιπτώσεις η θεραπεία της αμβλυωπίας δεν επιτυγχάνει τα επιθυμητά αποτελέσματα. Αν και η απόφαση για τη διακοπή της θεραπείας είναι δύσκολη, σε αυτές τις περιπτώσεις είναι η καλύτερη λύση και για το παιδί και για τους γονείς. Τα παιδιά με αμβλυωπία στον ένα οφθαλμό και καλή όραση στον άλλο, πρέπει να προστατεύουν τον «καλό» οφθαλμό με ειδικά γαλιά ασφαλείας κατά τη διάρκεια των αθλητικών δραστηριοτήτων λόγω του κινδύνου τραυματισμού. Με την προϋπόθεση ότι ο «καλός» οφθαλμός παραμένει υγιής, αυτά τα παιδιά είναι πλήρως λειτουργικά στην πλειονότητα των κοινωνικών δραστηριοτήτων τους.