επιστροφή στην ενότητα ΠΑΙΔΟ-ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑ

Γενικές πληροφορίες για τον στραβισμό στην βρεφική και παιδική ηλικία

Σε αυτή τη σελίδα μπορείτε να ενημερωθείτε για την αιτιολογία, διάγνωση και θεραπεία του στραβισμού σε βρέφη και παιδιά. Για περισσότερες πληροφορίες ή άλλες πιο εξειδικευμένες ερωτήσεις επικοινωνείστε μαζί μας στο email: This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it. ή στα τηλέφωνα του ιατρείου

ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΔΙΟΦΘΑΛΜΗ ΟΡΑΣΗ

Έχετε σκεφτεί πως είναι δυνατόν να βλέπουμε μια εικόνα ενώ στην πραγματικότητα έχουμε δύο μάτια; Πως είναι δυνατόν να αντιλαμβανόμαστε μια και μοναδική εικόνα σαν να είχαμε ένα μόνο μάτι τοποθετημένο στο κέντρο του προσώπου μας; Η απάντηση σε αυτές τις μάλλον απλοϊκές ερωτήσεις είναι πιο πολύπλοκη από όσο φανταζόμαστε και είναι άμεσα συνδεδεμένη με αυτό που ονομάζουμε στραβισμό (αλληθώρισμα).

Φυσιολογικά, όταν προσηλώνουμε σε ένα σημείο ή αντικείμενο (όταν δηλαδή το κοιτάζουμε), τα μάτια μας στρέφονται κατά τέτοιο τρόπο, ώστε η ωχρά κηλίδα κάθε οφθαλμού -που αποτελεί το κεντρικό και ευκρινέστερο σημείο της όρασής μας- να εστιάζει ακριβώς επάνω σε αυτό το αντικείμενο. Οι δύο ξεχωριστές εικόνες, που είναι πολύ παρόμοιες αφού και τα δύο μάτια κοιτούν το ίδιο αντικείμενο, αποστέλλονται στον εγκέφαλο. Εκεί γίνεται η επεξεργασία τους και η ενοποίηση των δύο εικόνων σε μία. Αυτή η ενοποίηση μπορεί να γίνει μόνο όταν και τα δύο μάτια κοιτούν το ίδιο αντικείμενο. Στις περιπτώσεις που τα μάτια δεν προσηλώνουν ακριβώς στο ίδιο αντικείμενο αλλά κοντά σε αυτό, ο εγκέφαλος έχει την ικανότητα να επαναρυθμίζει τη θέση των ματιών, ώστε τελικά αυτά να προσηλώνουν ακριβώς επάνω στο αντικείμενο ενδιαφέροντος και οι δύο ελαφρώς διαφορετικές εικόνες να ταυτιστούν. Η συνδυασμένη αυτή λειτουργία των δύο οφθαλμών και του εγκεφάλου ονομάζεται διόφθαλμη όραση.

Οι βασικές προϋποθέσεις για την ανάπτυξη της διόφθαλμής όρασης είναι: η φυσιολογική λειτουργία και των δύο οφθαλμών με καλή οπτική οξύτητα, η φυσιολογική ανάπτυξη του οπτικού συστήματος και τέλος η συντονισμένη ευθυγράμμιση των δύο οφθαλμών στο αντικείμενο προσήλωσης.

Η λειτουργία της διόφθαλμης όρασης είναι αντανακλαστική, γίνεται δηλαδή ανεξάρτητα από τη θέλησή μας και ολοκληρώνεται κατά τη βρεφική και την πρώτη παιδική ηλικία. Τους πρώτους 3-4 μήνες της ζωής του βρέφους η συντονισμένη κινητικότητα των δύο ματιών προς ένα αντικείμενο προσήλωσης είναι απούσα. Μετά την ηλικία των 4 μηνών η συντονισμένη κίνηση των ματιών για να προσηλώνουν σε ένα συγκεκριμένο αντικείμενο είναι δυνατή. Από αυτή την ηλικία και μετά κάθε απόκλιση (αλληθώρισμα) των ματιών του παιδιού, θα πρέπει να θέτει σε εγρήγορση του γονείς και τον παιδίατρο και να παραπέμπεται το παιδί για πλήρη οφθαλμολογικό έλεγχο.

ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΣΤΡΑΒΙΣΜΟΣ

Είναι η κατάσταση κατά την οποία ο ένας οφθαλμός προσηλώνει (δηλαδή κοιτάζει) σε διαφορετικό σημείο σε σχέση με τον με τον άλλο. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τα δύο μάτια να στέλνουν δύο διαφορετικές εικόνες στον εγκέφαλο, ο οποίος αδυνατεί να τις ενοποιήσει σε μία και μοναδική εικόνα. Αντιθέτως προβάλλεται η μία εικόνα πάνω στην άλλη, γεγονός που προκαλεί σύγχυση και διπλωπία. Σύγχυση είναι το φαινόμενο της προβολής ενός αντικειμένου πάνω στο άλλο και η διπλωπία το φαινόμενο της εμφάνισης του ίδιου αντικειμένου σε δύο διαφορετικές θέσεις. Και τα δύο αυτά φαινόμενα είναι παθολογικά και οφείλονται στον στραβισμό. Η συχνότητα του στραβισμού είναι περίπου 4% σε παιδιά ηλικίας κάτω των 6 ετών.

Ο στραβισμός σχετίζεται εν μέρει με: οικογενειακό κληρονομικό ιστορικό, ιστορικό προωρότητας, άλλες οφθαλμικές παθήσεις, κάποια μορφή εγκεφαλικής βλάβης και με διαθλαστικές διαταραχές όπως η υπερμετρωπία. Σε πολλές όμως περιπτώσεις δεν υπάρχει τίποτα από όλα αυτά.

ΑΜΒΛΥΩΠΙΑ ΚΑΙ ΣΤΡΑΒΙΣΜΟΣ

Το παιδί με στραβισμό έχει να αντιμετωπίσει τα δύο βασικά φαινόμενα που προκύπτουν από τον στραβισμό, δηλαδή την διπλωπία και την σύγχυση. Σε έναν ενήλικα που παρουσίασε αιφνιδίως στραβισμό τα φαινόμενα αυτά δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν από τον εγκέφαλο και η μόνη λύση είναι το κλείσιμο του ενός ματιού. Έτσι ο εγκέφαλος λαμβάνει μόνο μια εικόνα. Στα παιδιά τα πράγματα είναι διαφορετικά λόγω του ικανότητας του εγκεφάλου να προσαρμόζεται στις συνθήκες του στραβισμού καθώς δεν έχει ακόμη ωριμάσει πλήρως το οπτικό σύστημα.

Έτσι ο εγκέφαλος αναπτύσσει προτίμηση για τη χρησιμοποίηση του ενός ματιού εις βάρος του άλλου, καθώς δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει ταυτόχρονα και τα δύο μάτια χωρίς να προκληθεί σύγχυση ή διπλωπία. Έτσι η εικόνα που προέρχεται από το μάτι που παρεκκλίνει απωθείται (σβήνεται) συνεχώς με αποτέλεσμα το μάτι αυτό να καθίσταται «τεμπέλικο» δηλαδή να εμφανίζει αμβλυωπία. Αν ένα τεμπέλικο-αμβλυωπικό μάτι δεν αντιμετωπιστεί μέχρι την ηλικία των 8-9 ετών τότε παραμένει μόνιμα με χαμηλή όραση. Περισσότερα για την αμβλυωπία μπορείτε να διαβάσετε στην αντίστοιχη ενότητα.

ΕΚΔΗΛΟΣ ΚΑΙ ΛΑΝΘΑΝΩΝ ΣΤΡΑΒΙΣΜΟΣ

Όταν ο στραβισμός είναι «φανερός» ονομάζεται έκδηλος (τροπία). Αντίθετα όταν εμφανίζεται μόνο όταν καλύψουμε τον ένα οφθαλμό ονομάζεται λανθάνων (φορία). Στη φορία οι άξονες της όρασης διατηρούνται παράλληλοι λόγω του μηχανισμού ταύτισης της διόφθαλμης όρασης. Αν διακοπεί η ταύτιση, όπως με την κάλυψη του ενός ματιού, σε συνθήκες κόπωσης ή εξάντλησης κτλ, τότε εμφανίζεται η παρέκκλιση του ενός ματιού σε σχέση με το άλλο.

ΤΙ ΠΑΡΑΤΗΡΟΥΝ ΟΙ ΓΟΝΕΙΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΤΡΑΒΙΣΜΟ

Στις περιπτώσεις έκδηλου στραβισμού και ιδιαίτερα με μεγάλες γωνίες είναι εύκολο να καταλάβουν οι γονείς ότι το παιδί στραβίζει. Σε πολλές περιπτώσεις μάλιστα οι ίδιοι οι γονείς είναι αυτοί που παρατηρούν και περιγράφουν την πορεία του στραβισμού μέχρι την εξέταση από τον οφθαλμίατρο. Άλλες φορές οι γονείς περιγράφουν ότι ο στραβισμός εμφανίζεται μερικές μόνο φορές και μάλιστα όταν το παιδί είναι άρρωστο ή κουρασμένο. Υπάρχουν όμως και περιπτώσεις που δεν είναι δυνατή η παρατήρηση του στραβισμού από τους γονείς ή ακόμη και τον παιδίατρο, όπως στην περίπτωση της μικροτροπίας. Αυτός είναι και ένας από τους λόγους που είναι απαραίτητος ο προληπτικός έλεγχος των παιδιών από παιδο-οφθαλμίατρο σε συγκεκριμένα χρονικά διαστήματα.

ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΔΗΛΟΥ ΣΤΡΑΒΙΣΜΟΥ

Ο στραβισμός με σταθερή γωνία σε όλες τις θέσεις του βλέμματος λέγεται συνεκτικός. Oσυνεκτικός στραβισμός είναι η πιο συνηθισμένη μορφή στραβισμού των παιδιών. Αντίθετα αν η γωνία μεταβάλλεται στις διάφορες βλεμματικές θέσεις ονομάζεται μη συνεκτικός. Σε αυτή την κατηγορία ανήκει ο παραλυτικός στραβισμός. Είναι η συνηθέστερη μορφή στους ενήλικες και εμφανίζεται μετά από τραυματισμό, ισχαιμικά επεισόδια κτλ.

Ανάλογα με την κατεύθυνση της παρέκκλισης

Ο στραβισμός μπορεί να είναι: Οριζόντιος (συγκλίνων «προς τα μέσα» και αποκλίνων «προς τα έξω») και κάθετος (ανωτροπία ή κατωτροπία).

Ανάλογα με τη διάρκεια εμφάνισης

Ο στραβισμός μπορεί να είναι μόνιμος, δηλαδή με σταθερή παρουσία, ή διαλείπων, άλλοτε εμφανιζόμενος και άλλοτε όχι.

Ανάλογα με το μάτι που παρεκκλίνει

Όταν παρεκκλίνει πάντα ο ίδιος οφθαλμός τότε ο στραβισμός καλείται ετερόπλευρος. Όταν παρεκκλίνει πότε ο ένας οφθαλμός και πότε ο άλλος εναλλάξ τότε ο στραβισμός καλείται επαλλάσσων. Ένας από τους βασικούς στόχους μας πριν αποφασίσουμε να χειρουργήσουμε τον στραβισμό είναι να μετατρέψουμε τον ετερόπλευρο στραβισμό σε επαλλάσοντα. Με αυτό τον τρόπο διασφαλίζουμε ότι κανένας από τους δύο οφθαλμούς δεν θα γίνει αμβλυωπικός (τεμπέλικο μάτι).

ΠΩΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΕΤΑΙ Ο ΣΤΡΑΒΙΣΜΟΣ

Η αντιμετώπιση του στραβισμού αποσκοπεί στο να αναπτυχθεί διόφθαλμη όραση και να αναταχθεί η αμβλυωπία αν υπάρχει. Συνολικά η αντιμετώπιση του στραβισμού περιλαμβάνει χρήση γυαλιών, καλύψεις για την αμβλυωπία και τέλος χειρουργική επέμβαση. Αναλόγως της μορφής του στραβισμού μπορεί να χρειασθεί ένα ή και όλα τα παραπάνω. Συνήθως η αντιμετώπιση της αμβλυωπίας προηγείται της χειρουργικής αποκατάστασης του στραβισμού.

Οι γονείς θα πρέπει να κατανοήσουν ότι η αισθητική αποκατάσταση του στραβισμού δεν αποτελεί προτεραιότητα. Αντιθέτως η αποκατάσταση της οπτικής οξύτητας και η ανάπτυξη της διόφθαλμης όρασης είναι οι παράγοντες που μας καθορίζουν ποια θα πρέπει να είναι η θεραπεία. Ο ρόλος των γονέων είναι πολύ σημαντικός στην επίβλεψη, ψυχολογική στήριξη και σωστή παρακολούθηση του παιδιού καθώς η συστηματική και συχνή εξέταση από τον παιδο-οφθαλμίατρο είναι συνήθως αναγκαία.